Hastalar ve Yöntemler: Hastalarda diyare, abdominal ağrı, zayıflık, ateş, bulantı ve kusma semptomları vardı. Hastalardan ve besinlerden kültür örnekleri alınarak mikrobiyolojik ve epidemiyolojik inceleme yapıldı.

Bulgular: Hastalardan alınan örneklerin 18'inde Salmonella typhimurium, 25'inde Shigella dysenteria üredi, fakat gıda örneklerinden bakteri izole edilemedi.

Sonuç: Gıda zehirlenmesinin büyük olasılıkla gıdaların yıkandığı su tanklarının kontaminasyonuna bağlı olduğu düşünüldü. Bu gibi zehirlenmelerin önlenmesi için besin ürünleri taze ve temiz su ile yıkanmalıdır.

İshal saptanan hastaların üçü mutfak personeliydi, ancak bu olgularda etken gösterilemedi. Tüm olguların gaita örneklerinde mikroskobik inceleme yapıldı. Parazit, trofozoid ve kist saptanmadı. Hafta sonu ortaya çıkan olguların bir önceki gün üniversitede yenilen öğle yemeğine bağlı olabileceği düşünüldü, ancak alınan gıda numunelerinde etken izole edilemedi. Gaita kültürlerinde üreyen enteropatojenler Tablo 2'de gösterilmiştir.

Üniversitemizdeki binalardan alınan çeşme suyu numunelerinde üreme saptanmadı. Şehirdeki diğer hastaneler ve İl Sağlık Müdürlüğü ile görüşüldükten sonra olguların personelimiz ve hastanemizde yatan hastalarla sınırlı olduğu saptandı.

Besin zehirlenmesinde sekiz gün boyunca yeni olgulara rastlandı, olguların günlere göre dağılımı Şekil 1'de gösterilmiştir.

Büyütmek İçin Tıklayın

Tablo 1: Hastaların demografik özellikleri ve en sık görülen semptomlar

Büyütmek İçin Tıklayın

Tablo 2: Hastaların gaita kültür sonuçları

Shigella'ya bağlı gastroenterit enfeksiyonları da fekal-oral yolla bulaş sonucunda ve hijyen kurallarına dikkat etmeyen kişilerin hazırladığı gıdalara bağlı olarak besin zehirlenmesi şeklinde karşımıza çıkar. Shigella salata gibi çiğ sebzelerle yapılmış gıda ürünlerinin neden olduğu salgınlarda sık izole edilen bir bakteridir.^3,5 Bakımevlerinde ve cezaevlerinde hijyenik koşulların yetersizliğine bağlı, fekal-oral yolla yayılan shigella'nın etken olduğu salgınlar bildirilmiştir.⁸ Bu çalışmada da en çok izole edilen bakteri S. dysenteria olmuştur.

Olgu kümelenmesi hem üniversite personelinde, hem de üniversite hastanesinde yatan hastalardan 22'sinde görüldü. Enfeksiyon saptandıktan sonra mutfak ve yemekhanede besin zehirlenmesine yol açması muhtemel durumlar irdelendi (yemek pişirmekte kullanılan kaplar, yemek malzemeleri gibi) ancak buralardan enfeksiyöz etken izole edilemedi. Mutfakta su kesintilerinde kullanmak için konulmuş bir su tankının bulunduğu, buradan son günlerde sebze ve meyve yıkamak için sık sık su alındığı öğrenildi. İnceleme gününde tank boş olduğu için mikrobiyolojik numune alınamadı. Mutfakta çalışan altı personelin üçünde ishal yakınması oldu, ancak üç gün arka arkaya gaita kültürü yapılmasına rağmen bunların hiçbirinde etken izole edilemedi. Kültür sonuçları çıkana kadar hasta personel geçici olarak yemek hazırlama işinden uzaklaştırıldı. Negatif kültür sonuçları mutfak personelinin birincil kaynak olma olasılığının düşük olduğu şeklinde yorumlandı.

İçme sularının kontamine olmasının ya da kontamine sularla yetiştirilmiş gıdaların kullanılmasının özellikle shigella kaynaklı besin zehirlenmelerine yol açtığı bilinmektedir.⁹ Bu nedenle içme suları da incelendi, ancak hem etken izole edilememesi hem de üniversite binalarının ve hastanenin birbirlerine uzak, ayrı su şebekelerine sahip olması, kaynağın şehir içme suyundan olmadığını düşündürdü. Bu araştırmalar sırasında hastanemizde çeşme suyunun klorlanmasında zaman zaman aksamalar olduğu öğrenildi ve hastane yönetimi ile işbirliği içerisine girilerek, düzenli kontroller yapılmasının önemi ilgililere aktarıldı.

Şehirdeki diğer hastanelerden ve İl Sağlık Müdürlüğü'nden konu ile ilgili bilgi alındı ve bize ulaşanların dışında ilave gastroenterit olgusu saptanmadı.

Büyütmek İçin Tıklayın

Şekil 1: Zehirlenmede olgu sayısının günlere göre dağılımı

Ülkemizde daha önce yapılmış besin zehirlenmesi ile ilgili yayınlara bakıldığında bu tip olguların okul kantini veya toplu yemek yenilen resmi kurum yemekhanesi gibi yerlerde ortaya çıktığı ve en sık görülen yakınmaların çalışmamızda saptadıklarımızla benzer olduğu görülmektedir.^2,6,7 Bu veriler resmi kurum yemekhanelerinin hijyenik açıdan etkin bir biçimde denetlenmesinin zorunlu olduğunu ve idarecilerin de bilgilendirilmesi ve eğitilmesi gerektiğini ortaya çıkarmaktadır.

Sonuçta olguların ortaya çıkışında mutfakta bulunan su tankından alınmış, birden fazla mikroorganizma ile kontamine olmuş suyla yıkanmış çiğ meyve ve sebzelerin etken olabileceği düşünüldü. İşyerlerindeki yemekhanelerde ve hastanelerde bu tip yeni olguları önlemenin birinci koşulu mutfak çalışanlarının periyodik eğitimidir. Bu amaçla mutfak personeline tüm hayvansal ürünlerin iyice pişirilmesi, bıçakların kullanılmadan önce yıkanması, yemek hazırlamadan önce ellerin mutlaka yıkanması, pişmiş yiyeceklerin oda ısısında iki saatten fazla bekletilmemesi, çiğ meyve ve sebzelerin içilebilir temiz su ile tek tek yıkanması ve depoların temiz tutulması konusunda uyarılarda bulunuldu ve eğitim verildi.

1) Surveillance for foodborne disease outbreaks-United States, 1993-1997. MMWR 2000;49;1-51.

2) Hayat L, Beşirbellioğlu B, Olcay D, Özgüven V, Güner ÖR, Haznedaroğlu T. Salmonella enteritidis besin zehirlenmelerinde klinik ve laboratuvar özelliklerin değerlendirilmesi (Bir salgın nedeniyle). Sağlık ve Toplum 1999;9:13-6.

3) Fry AM, Braden CR, Griffin PM, Hughes JM. Foodborne disease. In: Mandell GL, Bennett JE, Dolin R, editors. Mandell, Douglas and Bennett's principles and practice of infectious diseases. 6th ed. Philadelphia: Churchill Livingstone; 2005. p. 1286-1301.

4) Tauxe RV. Emerging foodborne diseases: an evolving public health challenge. Emerg Infect Dis 1997; 3:425-34.

5) Edwards BH. Salmonella and Shigella species. Clin Lab Med 1999;19:469-87.

6) Ulutan F, Aktaş F, Hızel K, Akça Ö, Kurtar K. Salmonella enteritidis ile meydana gelen toplu besin zehirlenmesi. Türk Mikrobiyol Cem Derg 1992; 22:21-4.

7) Aksoycan N, Erdem B, Sağanak İ. Salmonella enteritidis ile oluşan besin zehirlenmesi. İnfeksiyon Derg 1991;5: 65-6.

8) FoodNet: CDC/USDA/FDA Foodborne Diseases Active Surveillance Network, CDC's Emerging Infections Program. Atlanta, GA. CDC, 1997. Available from: http://www.cdc.gov/foodnet/

9) CDC. Outbreaks of Shigella sonnei infection associated with eating fresh parsley. United States and Canada, July-August 1998. MMWR 1999;48:285-9.